Cùng một người mẫu, cùng ánh sáng, nhưng có tấm ảnh trông cuốn hút, có tấm lại nhàm chán. Sự khác biệt thường nằm ở bố cục – cách sắp xếp các yếu tố trong khung hình. Tin tốt là bố cục có quy tắc rõ ràng, ai cũng học được. Dưới đây là 7 quy tắc bố cục quan trọng nhất cho ảnh chân dung.
1. Quy tắc một phần ba
Chia khung hình thành 9 ô bằng hai đường ngang và hai đường dọc. Thay vì đặt người mẫu chính giữa, hãy đặt mắt hoặc thân người tại các giao điểm hoặc dọc theo đường kẻ. Hầu hết điện thoại đều có tính năng bật lưới trong cài đặt camera – hãy bật nó lên ngay.
Với ảnh chân dung cận mặt, nguyên tắc vàng là đặt mắt người mẫu nằm trên đường kẻ ngang phía trên.
2. Khoảng thở theo hướng nhìn
Nếu người mẫu nhìn sang phải, hãy chừa nhiều khoảng trống bên phải khung hình. Khoảng trống này gọi là “khoảng thở” (lead room), giúp ảnh cân bằng và tạo cảm giác người mẫu đang hướng tới điều gì đó. Đặt người nhìn sát mép khung hình sẽ gây cảm giác bí bách.
3. Đường dẫn
Con đường, hàng rào, bậc thang, dãy cột, mép bàn… đều có thể trở thành đường dẫn hướng mắt người xem về phía nhân vật. Hãy tìm những đường thẳng hoặc cong trong bối cảnh và đặt người mẫu ở điểm cuối của chúng.
4. Khung trong khung
Khung cửa sổ, cổng vòm, tán lá, khe giữa hai tòa nhà tạo thành khung tự nhiên bao quanh nhân vật. Kỹ thuật này vừa tập trung sự chú ý vừa tạo chiều sâu cho ảnh.
5. Tránh cắt ở khớp
Đây là lỗi rất phổ biến. Khi cắt khung hình, tránh cắt ngang cổ tay, khuỷu tay, đầu gối hay mắt cá chân vì tạo cảm giác “cụt”. Hãy cắt ở giữa cánh tay, giữa đùi hoặc giữa bắp chân.
6. Nền đơn giản, không “mọc” vật lạ
Kiểm tra kỹ phía sau đầu người mẫu: có cột điện, cành cây hay biển hiệu nào như “mọc” ra từ đầu không? Chỉ cần dịch chuyển một bước sang trái hoặc phải là có thể tránh lỗi này. Nền càng gọn, người mẫu càng nổi bật.
7. Thay đổi góc máy
Đừng chỉ chụp ngang tầm mắt. Góc thấp giúp người mẫu trông cao và mạnh mẽ; góc cao tạo cảm giác nhỏ nhắn, dễ thương; góc nghiêng (Dutch angle) mang lại sự năng động. Hãy thử nhiều góc trong cùng một buổi chụp.
Khi nào nên phá vỡ quy tắc?
Quy tắc sinh ra để phá vỡ – nhưng chỉ khi bạn hiểu chúng. Bố cục trung tâm đối xứng rất hợp với ảnh chân dung trang trọng, ảnh có bối cảnh đối xứng như hành lang, cổng chùa. Khoảng trống âm (negative space) rộng lớn, đặt người mẫu rất nhỏ trong khung, tạo cảm giác cô đơn, bao la đầy nghệ thuật.
Luyện mắt với ảnh mẫu
Cách nhanh nhất để thấm các quy tắc trên là xem thật nhiều ảnh và tự phân tích. Bạn có thể tham khảo các bộ ảnh gái xinh được chia theo bối cảnh như phố cổ, biển, quán cà phê, rồi thử chỉ ra quy tắc bố cục nào đang được áp dụng trong từng tấm. Nếu muốn nhiều ví dụ hơn về khoảng thở, đường dẫn và khung trong khung, hãy xem thêm các bộ ảnh chân dung với đủ góc chụp khác nhau.
Bài tập thực hành
Trong buổi chụp tiếp theo, hãy đặt mục tiêu chụp mỗi quy tắc ít nhất 3 tấm. Về nhà, so sánh và ghi chú quy tắc nào hợp với phong cách của bạn nhất. Sau vài tuần, việc sắp xếp bố cục sẽ trở thành phản xạ tự nhiên.
Kết luận
Bố cục là nền móng của mọi bức ảnh đẹp. Khi nắm vững 7 quy tắc trên, bạn có thể biến những bối cảnh bình thường thành khung hình có chủ đích và cảm xúc – dù chỉ dùng chiếc điện thoại trong túi.